«Tam quốc diễn nghĩa» vượt trội ở 1 chữ "nghĩa": Ba anh em Lưu, Quan, Trương kết nghĩa vườn đào; Quan Công ba lần giữ Thổ Sơn, một ngựa vượt năm ải chém sáu tướng; Quan Vân Trường vì nghĩa tha Tào Tháo; Quan Vân Trường vì nghĩa tha Hoàng Hán Thăng; Trương Dực Đức vì nghĩa tha Nghiêm Nhan, v.v. Ngoài nổi trội một chữ "nghĩa" ra, http://chanhkien.org «Tam quốc diễn nghĩa» cũng thể hiện thế nào là "trí tuệ". Trong gần như tình tiết đấu trí trong «Tam quốc diễn nghĩa», hoàn hảo nhất là đoạn Tôn-Lưu liên hiệp kháng Tào, hỏa thiêu Xích Bích. từ câu chuyện Tôn-Lưu liên hợp kháng Tào trong Tam quốc diễn nghĩa, chúng ta sở hữu thể thấy nghệ thuật thuyết phục của Gia Cát Lượng.
Tạo hình Gia Cát Lượng trong Tam quốc diễn nghĩa
Tào túa đốt lương tại Ô Sào phá Viên Thiệu, sau lại uy bức Giang Nam, Kinh Châu đã đầu hàng Tào toá, vì vậy kẻ địch ngăn Tào dỡ bình định Giang Nam chỉ còn có Lưu Bị và Tôn Quyền. tháo dỡ bèn phát hịch cho Tôn Quyền ở Đông Ngô: "Ta phụng mệnh vua, đánh kẻ mang tội. Cờ trỏ về nam, Lưu Tôn phải khoanh tay, dân Kinh Tương nghe thấy tin, răm rắp hàng phục. Nay thống lĩnh trăm vạn hùng binh, nghìn viên thượng tướng, muốn cùng mang tướng quân họp săn ở Giang Hạ, để đánh Lưu Bị, cộng chia đất đai, giao hảo với nhau mãi mãi. Xin đừng nghi hoặc, tư vấn ngay cho". Đây chính là kế "mượn đường diệt Quắc" [1], trước diệt Lưu Bị, sau diệt Đông Ngô.
Trong Tam quốc diễn nghĩa, trước sự tróc nã bức của Tào tháo dỡ, Lưu Bị chỉ còn phương pháp liên minh với Đông Ngô để kháng Tào, hình thành thế chân vạc. ngoài ra lúc ấy Đông Ngô vẫn đang lần khần là nên đánh hay là hàng. Cũng bởi Tào toá một mặt mượn danh thiên tử để hiệu lệnh chư hầu, mặt khác lấy trăm vạn hùng binh thị oai Giang Nam, bởi thế giả dụ kháng Tào không thành, cơ nghiệp ba đời của Giang Đông sẽ không cánh mà bay, bởi vậy đa số mưu sĩ Đông Ngô đều chủ trương "hàng thì dễ yên ổn, đánh thì khó thắng". Trước vấn đề kháng Tào, Tôn Quyền vẫn còn do dự: vừa không muốn chịu áp chế của Tào tháo, lại sợ không đánh nổi quân giặc đông. bởi vậy để hình thành liên minh Tôn-Lưu, điều cốt yếu nhất là phải thuyết phục Tôn Quyền kháng Tào.
Trong Tam quốc diễn nghĩa, thuyết phục Tôn Quyền chẳng phải là dễ, mưu sĩ tâm phúc của Tôn Quyền là Lỗ Túc khuyên Tôn Quyền rằng: "Mọi người, người nào cũng mang thể hàng Tào dỡ được, duy có tướng quân thì không hàng được. Như Lỗ Túc này mà hàng, thì tháo dỡ phong cho khiến cho quan, áo gấm về làng, mà cũng chẳng phải mất đất đai gì cả. Tướng quân mà hàng Tào thì về đâu? Chức tước bất quá phong hầu là cộng, xe 1 cỗ, ngựa 1 con, tôi tớ vài ba người, muốn ngồi ngoảnh mặt về nam mà xưng cô [2] có còn được nữa không?" Lời của Lỗ Túc mặc dù đã động đến chỗ tự ái và khiến Tôn Quyền rất xúc động, nhưng vẫn chưa đánh tan được sự chần chờ của Tôn Quyền.
khi Tôn Quyền nghe mang Ngọa Long tiên sinh tới Đông Ngô, liền nghĩ ngay đến hỏi kế Gia Cát Lượng. Nhưng trong cuộc hội kiến, Tôn Quyền lại dẫn 1 đám mưu thần Đông Ngô tới, vừa cho Gia Cát Lượng thấy Giang Đông cũng mang người tài, lại xem Gia Cát Lượng có thể thuyết phục những người chủ trương đầu hàng hay ko. từ chậm tiến độ dẫn đến cuộc khẩu chiến giữa Gia Cát Lượng và đám quần Nho. Trong cuộc chiến trí này, Gia Cát Lượng mạnh mẽ biện giải khi bị vặn, hoặc dẫn ra điển cố, hoặc mượn cổ dụ kim, hoặc lấy ví dụ Lưu Bị thắng Tào túa, khiến những người vặn hoặc cứng họng, hoặc chỉ biết ngồi lặng và cảm thấy hổ hang.
Thuyết phục của Gia Cát Lượng có Tôn Quyền là trước thì đề cập khích, sau mới khuyên lơn. Tôn Quyền sợ quân Tào phổ quát, Khổng Minh càng phóng đại Tào dỡ binh nhiều tướng nhiều năm kinh nghiệm, lại khuyên Tôn Quyền đừng đánh mà hãy sớm ngoảnh mặt về phương Bắc mà hàng. Tôn Quyền nói: "Nếu quả như lời ông, thì sao Lưu Dự Châu không hàng Tào đi?" Khổng Minh đáp: "Ngày xưa Điền Hoành [3] là 1 tráng sĩ nước Tề còn biết giữ nghĩa ko chịu nhục, huống chi Lưu Dự Châu là tôn thân nhà Hán, anh hùng lẫy lừng trên đời, kẻ sĩ thảy đều đợi mong. Việc không xong là bởi trời, với đâu lại chịu luồn cúi người ta?" Tôn Quyền nghe Khổng Minh nhắc xong, nét mặt hầm hầm, rũ áo đứng dậy, lui vào nhà sau. những quan cùng tủm tỉm cười và giải thể. Họ đâu biết Khổng Minh đang khích ý chí đế vương của Tôn Quyền, nên lúc Tôn Quyền nghe Lỗ Túc kể Khổng Minh sở hữu diệu kế phá Tào, Tôn Quyền vội đổi giận làm cho vui và đi hỏi ngay. Tôn Quyền hỏi: "Tào túa vốn chỉ ghét Lã Bố, Lưu Biểu, Viên Thiệu, Viên Thuật, Lưu Dự Châu sở hữu tôi mà thôi. Nay đã trừ được cả, duy chỉ còn Dự Châu có tôi. Tôi chẳng thể đem cả nước Ngô dâng cho người ta được. Kế của tôi đã quyết, nhưng khi Lưu Dự Châu giúp cho thì cũng không người nào đương nổi được Tào túa ngày nay. Mà Dự Châu lại vừa mới thua trận, khiến thế nào mà chống được nạn này". Khổng Minh đáp: "Dự Châu tuy mới thua, nhưng Quan Vân Trường còn thống lĩnh hàng vạn tinh binh; Lưu Kỳ ở Giang Hạ cũng sở hữu chừng vạn quân sĩ. Quân Tào toá từ xa tới, tất cũng mỏi mệt; vừa qua, lại đuổi Dự Châu, quân khinh kỵ đi ba trăm dặm một ngày, khác nào nỏ cứng giương lên đã đuối sức, chưa chắc bắn thủng được mảnh lụa mỏng. Vả lại sức phương bắc ko quen đánh thuỷ; quân dân ở Kinh Châu gặp thế bí phải phục Tào, chớ ko phải là tình nguyện. Nay tướng quân thật muốn đồng tâm hợp lực có Dự Châu, thì làm cho gì không phá được Tào Tháo? Quân Tào mà bị phá, tất phải kéo về bắc, thì thế Kinh, Ngô lại mạnh, mà hình thành thế chân vạc được. cơ hội được thua, chỉ trong khi này, xin tướng quân hãy nghĩ cho kỹ mà quyết đi!" Quyền mừng lắm, nói: "Mấy lời của tiên sinh, thật đã làm sáng mắt tôi. Ý tôi đã quyết, ko còn hiềm nghi gì nữa". Ngay hôm ấy, Tôn Quyền bàn bạc cất quân để cùng đi phá Tào tháo dỡ. Đây chính là cơ sở vật chất ban sơ cho liên minh Tôn-Lưu sau này.
Từ khóa: Tam quoc dien nghia.
